Nga interneti te siguria fizike: Si po përdoren rrjetet 5G dhe 6G për të zbuluar dronët dhe kërcënimet ndaj infrastrukturës?
Data: 17 Nëntor 2026

Kërcënimet nga dronët e vegjël dhe me kosto të ulët po shtojnë presionin mbi sigurinë e aeroporteve, porteve, centraleve energjetike, objekteve industriale dhe infrastrukturës kritike. Kamerat, radarët dhe sensorët tradicionalë mbeten të rëndësishëm, por mbulimi i zonave të gjera dhe zbulimi i mjeteve që fluturojnë në lartësi të ulëta mund të kërkojë shtresa shtesë monitorimi.
Një zhvillim i ri po shqyrton mundësinë që rrjetet celulare të mos shërbejnë vetëm për komunikim dhe internet, por edhe për të ndihmuar në perceptimin e mjedisit fizik. Kjo qasje quhet Integrated Sensing and Communications (ISAC) dhe synon të kombinojë komunikimin pa tel me aftësitë e zbulimit dhe gjurmimit të objekteve.
Më 13 nëntor 2026, Nokia Federal Solutions njoftoi se kishte marrë një kontratë në kuadër të projektit RAPID të Departamentit amerikan të Luftës, për të zhvilluar, ndërtuar dhe testuar kapacitete ISAC. Projekti synon të demonstrojë se si infrastruktura 5G dhe rrjetet e ardhshme 6G mund të përmirësojnë zbulimin e kërcënimeve dhe ndërgjegjësimin për situatën, veçanërisht për mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Është një projekt prototipimi dhe demonstrimi, jo njoftim se një sistem i tillë është tashmë i vendosur gjerësisht në përdorim.
Burimi: Nokia Federal Solutions, “Nokia Federal Solutions awarded Department of War RAPID contract to advance multi-domain threat awareness”, 13 nëntor 2026.
Çfarë është ISAC dhe si funksionon?
Në rrjetet tradicionale celulare, antenat transmetojnë sinjale radio për të lidhur telefonat dhe pajisjet me rrjetin. Me ISAC, i njëjti mjedis radio mund të përdoret edhe për të analizuar mënyrën se si sinjalet reflektohen nga objektet përreth. Duke përpunuar këto reflektime, sistemi mund të nxjerrë të dhëna për praninë, pozicionin dhe lëvizjen e një objekti.
Në vend që të mbështetet vetëm te një sensor në një pikë të vetme, një sistem i shpërndarë mund të përdorë disa stacione celulare që marrin dhe analizojnë sinjale nga kënde të ndryshme. Kombinimi i matjeve mund të përmirësojë vazhdimësinë e gjurmimit dhe vlerësimin e vendndodhjes. Përpunimi në edge, algoritmet e inteligjencës artificiale dhe teknikat e përpunimit të sinjalit mund të ndihmojnë në klasifikimin e objekteve dhe filtrimin e të dhënave.
Kjo nuk do të thotë se çdo antenë 5G është tashmë radar ose se 6G është gati për përdorim komercial. Bëhet fjalë për funksione të specializuara që kërkojnë pajisje, konfigurim, spektër të përshtatshëm, algoritme dhe testime në terren. 5G mund të ofrojë bazën e parë teknike, ndërsa aftësitë më të integruara të sensing pritet të zhvillohen më tej në drejtim të 6G.
Si mund të zbulohen dronët e lidhur dhe ata autonomë?
Ekzistojnë dy mënyra të rëndësishme për ta kuptuar këtë teknologji. Dronët që lidhen me rrjetin celular mund të identifikohen përmes të dhënave të lidhjes, identitetit të pajisjes dhe modeleve të pazakonta të komunikimit, në përputhje me rregullat dhe autorizimet përkatëse. Kjo mund të ndihmojë në zbulimin e aktivitetit të dyshimtë të dronëve që përdorin rrjetin.
Dronët që nuk janë të lidhur me rrjetin paraqesin një sfidë tjetër. Ata mund të mos transmetojnë të dhëna përmes një karte SIM ose të përdorin lidhje të veçanta radio. ISAC synon të ndihmojë në zbulimin e tyre duke analizuar reflektimet e sinjaleve të rrjetit, pa kërkuar që vetë droni të jetë pajisje e regjistruar në rrjet.
Dallimi është i rëndësishëm për sigurinë: identifikimi i një pajisjeje të lidhur dhe zbulimi fizik i një objekti janë procese të ndryshme. Asnjëra nuk provon automatikisht që objekti përbën kërcënim. Informacioni i sensing duhet të interpretohet bashkë me të dhëna të tjera dhe procedura të autorizuara të vlerësimit.
Çfarë po testojnë kompanitë e telekomunikacionit?
Projekti RAPID i Nokia Federal do të ndërtojë dhe testojë një demonstrim nga fillimi në fund, të bazuar në platformën AI-RAN të Nokia-s. Njoftimi përmend integrimin e aplikacioneve të Nokia-s dhe palëve të treta, disa mënyra sensing dhe sensor fusion për të krijuar një pamje më të plotë të kërcënimeve të mundshme nga mjetet ajrore pa pilot. Në projekt marrin pjesë edhe Texas Tech University, DeepSig, Hidden Level dhe Future Technologies.
Një zhvillim tjetër vjen nga Ericsson, e cila më 2 nëntor 2026 prezantoi sistemin e saj ISAC. Sipas kompanisë, testimet kanë demonstruar zbulim dhe gjurmim të dronëve të vegjël në distanca të shkallës së kilometrave, me pozicionim 3D. Ericsson ka parashikuar pilotime të vogla komerciale sensing-only në vitin 2027 dhe zgjerim më të gjerë nga viti 2028. Këto janë afate të deklaruara nga kompania dhe jo garanci se shërbimi do të jetë i disponueshëm në çdo treg në ato data.
Burimi: Ericsson, “Ericsson brings drone detection capabilities to mobile networks”, 2 nëntor 2026.
Ku mund të përdoret kjo teknologji?
Rrjetet e pajisura me ISAC mund të ofrojnë një shtresë shtesë monitorimi pranë aeroporteve, porteve, korridoreve të transportit, centraleve energjetike, objekteve industriale, kufijve dhe vendeve ku zhvillohen aktivitete me shumë pjesëmarrës. Për operatorët e infrastrukturës, informacioni për lëvizjen e objekteve mund të ndihmojë ekipet e sigurisë të kuptojnë më shpejt se ku po ndodh një aktivitet i pazakontë.
Në mjedise industriale, e njëjta qasje mund të ketë potencial edhe për monitorimin e trafikut, lëvizjeve në zona të kufizuara ose objekteve të tjera në hapësirën e ulët ajrore. Përfitimi i mundshëm qëndron te përdorimi i infrastrukturës ekzistuese të telekomunikacionit, duke shtuar kapacitete sensing në vende ku instalimi i sensorëve të rinj të dedikuar mund të jetë i kushtueshëm ose kompleks.
Përfitimet dhe kufizimet që bizneset duhet të kuptojnë
Përfitimet e mundshme përfshijnë mbulim më të gjerë, gjurmim të vazhdueshëm nga disa pika, integrim me qendrat e operacioneve të sigurisë dhe shfrytëzim më efikas të aseteve ekzistuese të rrjetit. Sensor fusion mund të kombinojë të dhëna nga ISAC, radarë, kamera, sensorë akustikë dhe sisteme të tjera për të ndihmuar në krijimin e një pamjeje më të plotë.
Megjithatë, ISAC nuk duhet parë si zëvendësim i radarëve ose sistemeve të dedikuara kundër dronëve. Performanca mund të ndikohet nga terreni, ndërtesat, kushtet atmosferike, konfigurimi i antenave, karakteristikat e objektit, interferencat dhe dendësia e rrjetit. Sistemet duhet të vlerësohen për saktësinë, rrezikun e alarmeve të rreme, vazhdimësinë e gjurmimit dhe aftësinë për të dalluar dronët nga objektet e tjera.
Zbulimi nuk është i njëjtë me identifikimin e operatorit dhe as me neutralizimin e dronit. Çdo përgjigje operative duhet të bazohet në procedura ligjore, autorizime dhe verifikim nga personeli përgjegjës. Për më tepër, mbledhja dhe përpunimi i të dhënave nga rrjetet duhet të respektojë privatësinë, rregullat e spektrit radio dhe kërkesat e sigurisë kibernetike.
Çfarë duhet të bëjnë bizneset dhe operatorët e infrastrukturës?
Hapi i parë është të vlerësojnë rrezikun sipas vendndodhjes dhe funksionit të objektit: cilat zona kërkojnë monitorim, çfarë lloj dronësh përbëjnë rrezik dhe cilat sisteme ekzistuese mund të ndihmojnë në verifikim. Më pas, organizatat mund të konsultohen me operatorët e telekomunikacionit dhe ofruesit e sigurisë për të kuptuar mbulimin, kufizimet teknike, integrimet dhe kostot.
Një projekt pilot duhet të ketë objektiva të matshme: saktësinë e zbulimit, kohën nga zbulimi te alarmi, zonën e mbuluar, numrin e alarmeve të rreme, vazhdimësinë e gjurmimit dhe mënyrën e integrimit me qendrën e sigurisë. Është e rëndësishme që teknologjia të testohet në kushte reale dhe të kombinohet me kamera, radarë ose sensorë të tjerë aty ku kërkohet.
Për kompanitë që menaxhojnë infrastrukturë kritike, qeverisja është po aq e rëndësishme sa teknologjia: kush mund të shohë të dhënat, sa kohë ruhen, si ndahen me autoritetet dhe kush merr vendimin për reagimin. Këto rregulla duhet të përcaktohen përpara se sistemi të përdoret në operacione të përditshme.
Përfundim: rrjetet celulare po fitojnë një rol të ri
Zhvillimet e Nokia Federal dhe Ericsson tregojnë se rrjetet 5G dhe kërkimet drejt 6G mund të shndërrohen gradualisht në një shtresë shtesë të perceptimit të mjedisit fizik. Përmes ISAC, infrastruktura që sot transporton të dhëna mund të ndihmojë edhe në zbulimin dhe gjurmimin e objekteve, përfshirë dronët që fluturojnë në lartësi të ulëta.
Për bizneset, kjo hap mundësi të reja për mbrojtjen e aseteve dhe vazhdimësinë operacionale, por kërkon pritshmëri realiste, testime dhe integrim me sistemet ekzistuese të sigurisë. Soft & Solution Group e sheh këtë zhvillim si një shembull se si infrastruktura e telekomunikacionit po evoluon nga një platformë komunikimi drejt një komponenti më të gjerë të inteligjencës dhe sigurisë.
Siç shprehet Ermal Beqiri, themelues i Soft & Solution Group:
“Rrjetet e së ardhmes nuk do të shërbejnë vetëm për të lidhur njerëzit dhe pajisjet, por edhe për t’u dhënë bizneseve dhe institucioneve një pamje më të qartë të asaj që ndodh rreth infrastrukturës së tyre kritike.”